Белорусские актеры театра и кино Люди театра и кино Интервью, рецензии Ссылки Гостевая

   Карта сайта  Для писем  На главную
• НАШ БЛИЦ-ОПРОС

• ИНТЕРВЬЮ

• РЕЦЕНЗИИ

• СТАТЬИ, ОЧЕРКИ,
  ПОРТРЕТЫ
  РЕЦЕНЗИИ

«Бег»
Серафіма - Настасся Шпакоўская, Галубкоў - Андрэй Душачкін.

Фота Аляксандра Дзмітрыева.
    Бег з бар’ерамі
    на кароткія і доўгія дыстанцыі

     Таццяна Команава

Напрыканцы сакавіка Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Максіма Горкага прадставіў гледачам прэм’еру, якая прыцягнула ўвагу, без перабольшвання, усёй тэатральнай грамадскасці. Галоўны рэжысёр тэатра Сяргей Кавальчык прапанаваў сваю першую пастаноўку ў новым статусе - спектакль «Бег» па п’есе Міхаіла Булгакава. На новую пасаду Сяргей Кавальчык быў прызначаны больш за год таму, але ж менавіта гэты «дэбютны» спектакль (хаця на рахунку самога рэжысёра «Бег» размяняў ужо чацвёрты дзесятак пастановак) стаўся ягонымі сапраўднымі творчымі агледзінамі.

Безумоўна, адной з галоўных «інтрыг» з’явіўся рэжысёрскі зварот да драматургіі Булгакава, якая сама па сабе не часты госць на сцэнах беларускіх тэатраў: даюцца ў знакі пэўны піетэт перад гэтым аўтарам і «шлейф» ці то метафізічнасці, ці то містычнасці яго твораў, што стварае пэўныя перашкоды для рэжысёрскага заглыблення ў матэрыял. І той факт, што сам Кавальчык доўга не наважваўся абвясціць аб сваім выбары ўслых, дае падставы меркаваць: ягоны зварот да Булгакава быў не творчай авантурай, а - рэалізацыяй даўно задуманай ідэі.
Для тэатральных рэцэнзентаў падобныя пастаноўкі, акрамя іншага, тояць у сабе складанасць пераадолення ўласнага ўяўлення пра «ідэальны спектакль»: часам здараецца, што прафесійная наглядальнасць і знаёмства з гісторыяй увасаблення і шэрагам пастановак таго ці іншага твора ў розных калектывах фарміруюць трывалы вобраз таго, якімі мусяць быць рэжысёрскае прачытанне і падыход да канкрэтнага драматургічнага матэрыялу. Канешне ж, гэткая прадузятасць павялічваецца, калі маецца і ўдалае кінематаграфічнае ўвасабленне, як знакаміты аднайменны твору фільм Уладзіміра Навумава і Аляксандра Алава з Уладзіславам Дваржэцкім у галоўнай ролі. Але ж тут дасведчанасць крытыка немінуча ўступае ў канфлікт з патрабаваннямі і інтарэсамі звычайнага гледача, а гэтая катэгорыя бывае надзвычай стракатай: ад заўзятых тэатралаў, што не прапускаюць ніводнай прэм’еры, да такіх, хто, магчыма, прозвішча Булгакава чытаў адно толькі некалі ў школьным падручніку і ўжо наўрад ці знаёмы з самой драматургічнай асновай і фільмам...
У сваім спектаклі Сяргей Кавальчык не «ставіць эксперыментаў» над п’есай Булгакава, і часам нават здаецца, што ён наўмысна імкнецца ўвасобіць кожнае слова з яе, кожную рэмарку.
Яшчэ больш гэта адчувальна ў сцэнаграфіі Аляксандра Касцючэнкі, які прапануе нам літаральна дакладную «матэрыялізацыю» разгорнутых булгакаўскіх апісанняў месца дзеяння, што маюцца перад кожным са сноў. Змрочна-шкляная сцэнаграфічная канструкцыя, якая з’яўляецца ці то сцяной, ці то галерэяй аконных арак і дзвярэй, паварочваючыся з кожнай сцэнай на крузе сваім тыльным бокам і сапраўды выклікае асацыяцыі з падабенствам да вакзальных перонаў, незалежна ад станцыі прызначэння, так што і Паўночная Таўрыя з Крымам, і Стамбул з Парыжам ператвараюцца ў безаблічныя станцыі на шляху аднаго «цягніка» пад назвай чалавечае жыццё. Ланцужком меладраматычных сітуацый разгортваецца і сама дзея спектакля, нібыта падзяляючы персанажаў «Бегу» на дзве групы: «сонных» (рэжысёр, услед за аўтарам, вызначае жанр спектакля як «восем сноў») і псіхалагічна-гратэскавых. Да першых можна залічыць Галоўнакамандуючага ў выкананні Аляксандра Ткачонка - асобу не па-вайсковаму інфантыльную, юрліва-шарнірнага праныру Карзухіна Уладзіміра Шэлестава, Дэ Брызара Руслана Чарнецкага ў сцэнах ягонага вар’яцтва: яны нібыта існуюць у сваім свеце, які не надта стасуецца з прапануемай нам са сцэны рэальнасцю і з тым, як мы яе сабе ўяўляем. У той час як астатнія героі - Чарнота ў выкананні Івана Мацкевіча, Люська Таццяны Баўкалавай, Серафіма Настассі Шпакоўскай і многія іншыя - пражываюць сцэнічныя падзеі праз псіхалагічную прызму ўнутранай трагедыі кожнага з герояў.
Для мяне асабістай удзячнасцю да Кавальчыка сталася тое, што ён не намагаўся прадставіць на сцэне белагвардзейскую «рамантыку» і кранальную гісторыю ўзлёту і падзення Рамана Хлудава: сучасныя рэжысёры (прычым не толькі тэатральныя), у большасці сваёй арыентаваныя на эмацыянальны прагматызм, як правіла, аказваюцца надзвычай непераканаўчымі ў сцэнічным увасабленні падобных калізій. Унутранае развіццё вобраза галоўнага персанажа і, уласна кажучы, вырастання яго ў героя - вось тое, без чаго падобныя гісторыі не здольны стаць па-сапраўднаму шчырымі і глыбокімі.
Зразумела, што і для Кавальчыка выбар акцёра на ролю Хлудава вызначаў палову поспеху будучага спектакля. І факт запрашэння рэжысёрам для гэтага ўвасаблення Ігара Сігова з Рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі, з якім яны ўжо працавалі не над адной пастаноўкай, цалкам сябе апраўдаў. У сваім тэатры Сігоў не пакутуе на адсутнасць яркіх і разнастайных роляў, трымаючы на сабе львіную долю рэпертуару. Але ж выхад яго на сцэну Рускага тэатра ў ролі Рамана Хлудава стаўсядля акцёра нібыта глытком свежага паветра, прадэманстраваўшы, што як прафесіянал ён вырас і цалкам саспеў для вобразаў якасна іншага ўзроўню. І калі ў першай сцэне ў зададзенай рэжысёрам статычнасці Хлудава, нібыта прыкаванага да зэдліка, Сігоў вымушаны пераадольваць уласны тэмперамент, адмяжоўваючыся ад усяго, што адбываецца навокал, ужо пры наступных яго з’яўленнях акцёр адкрывае «рэцэптары», з галавой акунаючыся ў атмасферу сцэнічных падзей, і знаходзіць для свайго героя цэлую гаму дакладных і тонкіх акцёрскіх нюансіровак. Зрэшты, перад намі - не высакародны, верны высокім ідэалам белагвардзейскі афіцэр, і не злодзей-забойца, які, маючы рукі па локаць у крыві, раптам «убачыў» уласнае сумленне. Ігар Сігоў у трактоўцы Рамана Хлудава адыходзіць ад падобных стэрэатыпаў, падаючы нам... проста мужчыну. Так, яго не цікавяць ні вайсковыя знакі адрознення, ні паходжанне героя, ні іншыя прыкметы сацыяльнага статуса. Здаецца нават, што акурат гэта не мае аніякага значэння, бо самае дарагое, што страчвае яго Раман Хлудаў, гэта не радзіма, не былыя ідэалы і перакананні, а - адчуванне сябе на сваім месцы. Пытанні маралі і настальгіі «перадаюцца» іншым персанажам спектакля, Сігоў жа засяроджваецца на ўсведамленні надзвычай важнага для любога мужчыны адчування ўласнай значнасці і свайго месца ў жыцці. Хлудаў маніякальна не жадае ператварацца ў «маленькага чалавека», а калі лёс яго ўсё ж прыводзіць да гэтага, герой Сігова, здаецца, увачавідкі драбнее, «здуваецца», - і становіцца зразумела, што акурат адсюль і растуць карані ягонай душэўнай хваробы. І таму размовы яго з прывідам Крапіліна выглядаюць не сцэнамі трызнення хворага, а адсылаюць нас да шэкспіраўскіх размоў Макбета з ведзьмамі і дылемы, якую яны ставяць перад героем: ці здольны чалавек падпарадкаваць сабе лёс, і ў чым праяўляецца моц гэтай істоты, а ў чым - яе слабасць? Нібыта «падказкай» адказу на гэтае пытанне становіцца Сяргей Галубкоў у выкананні Андрэя Душачкіна. У меладраматычнай лініі яго кахання да чужой жонкі - Серафімы (Настасся Шпакоўская) акцёр выразна вымалёўвае трагікамічную кардыяграму характару «рускай інтэлігенцыі». Перад намі разгортваецца карціна таго, як праславутая высакароднасць «сына прафесара-ідэаліста» (так характарызуе персанажа сам Булгакаў) ператвараецца ў сацыяльную бездапаможнасць героя, становіцца ягоным пераходам у катэгорыю «ахвяр жыццёвых абставін». І калі Хлудаў за сваё жыццё змагаецца, «угрызаецца» ў ворагаў зубамі, Галубкоў Душачкіна - усяго толькі прымае ўласнае шчасце з чужых рук. Ён гатовы да пакут і стойка пераносіць іх, але ж адкрыта заявіць пра свае жаданні ён так і не рашаецца, і таму напрыканцы спектакля так і не верыцца да канца ў светлую будучыню яго і Серафімы, што вяртаюцца на радзіму...
Калі ж гаварыць пра рэжысёрскую работу, то ствараецца ўражанне, што глядач у зале трапляе ў тэатр... з мінулага стагоддзя. Але наколькі для тэатра гэта канструктыўна ці, наадварот, дэструктыўна, вырашаць кожнаму для сябе. З аднаго боку, мы, крытыкі, спакон веку заклікаем: патрэбны новыя формы! - і патрабуем ад рэжысёраў сучаснай тэатральнай мовы, модных прыёмаў і пастановачных рашэнняў, якія б здзіўлялі нас сваёй нешараговасцю і ні ў якім разе не патыхалі архаізмамі. Але, з іншага боку, самі ж наракаем на тэатральных творцаў за тое, што тыя вымушаюць акцёраў у сваіх спектаклях «стаяць на вушах», намагаючыся ўразіць і нас, і гледачоў у зале незвычайнымі сцэнічнымі прыёмамі, забываючыся пры гэтым і на аўтарскі тэкст, і на пошукі сэнсавай асновы самой дзеі. У гэтай сувязі Кавальчык зорак з неба не хапае, і ягоная рэжысура вылучаецца пэўнай прастатой і знешняй немудрагелістасцю.
Згадваецца тут, мусіць, найперш знаёмства з Хлудавым, дзе кантраст яго з навакольным светам выяўляецца, калі статычны герой сядзіць на авансцэне на зэдліку, а ўсе астатнія ўдзельнікі сцэны ліхаманкава бегаюць і мітусяцца на заднім плане.
Аднак важна адзначыць, што, нават захапляючыся ўсёй гэтай знешняй тэатральнай «беганінай» - пошукамі эфектнасці праз сцэны з бравымі салдатамі Чарноты ці з вайскоўцамі, што на заднім плане ў час размовы Хлудава з Галубковым выносяць мэблю, альбо педантычна выбудаванымі шумна-масавымі прусаковымі скачкамі ў другой дзеі, - рэжысёр усё роўна не забываецца на гледача, які ад тэатра, як правіла, чакае збольшага аднаго: змястоўнай і цікава расказанай гісторыі. Яго кароткая «дыстанцыя» - праца над булгакаўскім «Бегам» - завяршылася прэм’ерай. Яе просты глядач прыняў надзвычай цёпла. Калі ж гаварыць пра выхад Сяргея Кавальчыка на доўгую дыстанцыю ў якасці галоўнага рэжысёра, - ён дакладна зразумеў і здолеў пераканаць іншых у тым, што мае зацікаўленасць не толькі ва ўвасабленні ўласных творчых праектаў, але ж і ў клопаце аб задавальненні патрэб і жаданняў дзвюх асноўных тэатральных «каст» - акцёраў і гледачоў, без якіх і рэжысёрам, і крытыкам няма чаго будзе рабіць у тэатры.

«Бег»
Сцэна са спектакля «Бег».

Фота Віктара Зайкоўскага.


«Культура», № 16 (884) от 18 апреля 2009 г.

 
200stran.ru: показано число посетителей за сегодня, онлайн, из каждой страны и за всё время
 
© 2008-2012 belactors.info. При использовании материалов ссылка на сайт обязательна.